Cô gái Tày vượt định kiến, trở thành 'bà chủ 4.0'

Từ giảng đường trở về bản làng

Sinh ra và lớn lên ở bản Khéo (xã Lâm Thượng,ôgáiTàyvượtđịnhkiếntrởthànhbàchủ tỉnh Lào Cai), chị Hoàng Thị Ngọt hiểu hơn ai hết vẻ đẹp nguyên sơ của quê hương mình. Những nếp nhà sàn nằm nép dưới chân núi đá trùng điệp, bao quanh là hang động kỳ bí, mỏ nước tự nhiên, thác xả tràn tạo thành những hồ nước trong vắt, mát lành. Thế nhưng suốt một thời gian dài, bản Khéo gần như "vắng bóng" trên bản đồ du lịch, được ví như một thung lũng của người Tày bị lãng quên giữa đại ngàn.

Không chỉ vậy, nghề dệt thổ cẩm, niềm tự hào bao đời của người Tày Lâm Thượng, cũng dần mai một. Nếu trước những năm 1990, hầu như mỗi gia đình đều có khung cửi, thì đến nay toàn xã chỉ còn lại vài nghệ nhân lớn tuổi có thể dệt và tạo hoa văn truyền thống. "Không làm gì thì vài năm nữa nghề của cha ông sẽ mất hẳn", suy nghĩ ấy luôn canh cánh trong lòng cô gái Tày trẻ tuổi.

Khách đến nhà là tất cả cộng đồng đều được hưởng lợi. Từ người trồng rau, nuôi gà, đến các chị em trong đội văn nghệ, ai cũng có thêm thu nhập và niềm vui.

Tốt nghiệp Trường ĐH Văn hóa với chuyên ngành Quản lý văn hóa, thay vì tìm việc nơi đô thị, chị Ngọt chọn trở về quê hương. Cuối năm 2017, chị bắt tay xây dựng dự án du lịch cộng đồng gắn với bảo tồn nghề dệt thổ cẩm truyền thống, một hướng đi còn rất mới mẻ ở vùng đất này. 

Chị dự định dùng căn nhà cổ của gia đình được xây dựng từ năm 1962 để tạo không gian văn hóa Tày cho bản làng. Tại đây, nghề dệt thổ cẩm, sinh hoạt truyền thống được trưng bày, tái hiện, trở thành điểm đến đặc biệt cho những du khách muốn tìm hiểu sâu về bản sắc địa phương. Song song đó là hệ thống homestay liền kề, được cải tạo hài hòa giữa kiến trúc sàn truyền thống và tiện nghi hiện đại, sẵn sàng đón khách lưu trú.

Vượt định kiến "đàn bà con gái biết gì mà làm"

Con đường khởi nghiệp của chị Ngọt không ít gian nan. Sau khi lập gia đình năm 2016, chị từng chọn chăn nuôi để phát triển kinh tế. Nhưng dịch tả lợn châu Phi đã lấy đi gần 70 con lợn, là toàn bộ vốn liếng tích cóp của gia đình. Nợ nần chồng chất, khó khăn nối tiếp. Chưa kịp gượng dậy, dịch Covid-19 bùng phát khiến mọi kế hoạch phát triển du lịch phải tạm dừng. Đau xót hơn, trong vòng 2 năm, chị Ngọt liên tiếp mất đi bố chồng và bố đẻ, những chỗ dựa tinh thần lớn nhất.

"Có những lúc tưởng như không thể đứng dậy nổi", chị nhớ lại. Nhưng chính trong giai đoạn khắc nghiệt ấy, ý tưởng làm du lịch cộng đồng càng trở nên rõ ràng hơn. Không có vốn thuê nhân công, vợ chồng chị tự tay nhặt từng khúc gỗ, viên đá, cải tạo lại ngôi nhà sàn, gây dựng từng góc nhỏ cho ước mơ.

Ở bản Khéo, việc phụ nữ làm kinh tế, đặc biệt là làm du lịch, không phải là chuyện dễ dàng được chấp nhận ngay từ đầu. "Khi mình nói ra mong muốn, mọi người cứ nghĩ là mơ hồ, mông lung", chị Ngọt chia sẻ. Những ánh mắt nghi ngại, những lời bàn tán "đàn bà con gái biết gì mà làm" là những rào cản tâm lý nặng nề mà chị phải đối mặt. Bỏ qua những hoài nghi và dị nghị, chị vẫn kiên trì theo đuổi ước mơ của mình.

Đến năm 2024, sau nhiều năm nỗ lực, homestay "Nhà của Ngọt" chính thức vận hành ổn định, với bungalow riêng biệt và không gian ngủ cộng đồng, trở thành điểm dừng chân quen thuộc của nhiều du khách yêu trải nghiệm văn hóa bản địa.

"Mở cửa" bản làng bằng chuyển đổi số

Nếu như tài nguyên thiên nhiên và văn hóa là nền tảng, thì chuyển đổi số chính là cú hích quan trọng giúp dự án của chị Ngọt cất cánh. Với chiếc điện thoại thông minh, chị tự học cách chụp ảnh, quay video, viết bài chia sẻ trên Facebook, Zalo về cuộc sống thường ngày, về bản Khéo, về nghề dệt, ẩm thực và sinh hoạt của người Tày.

"Không có internet, không có mạng xã hội thì không thể kết nối được với khách", chị Ngọt khẳng định. Những hình ảnh mộc mạc, chân thật đã đưa bản làng nhỏ bé đến gần hơn với du khách khắp nơi. Nhờ đó, chị chủ động tìm kiếm khách, tư vấn, đặt phòng, giới thiệu sản phẩm thổ cẩm ngay trên nền tảng số, không còn phụ thuộc hoàn toàn vào trung gian.

Chuyển đổi số cũng mở ra đầu ra mới cho sản phẩm địa phương. Vải chàm truyền thống, nông sản, đặc sản bản Khéo… được giới thiệu rộng rãi hơn. Nhờ chuyển đổi số, chị Ngọt không còn phụ thuộc vào các nguồn khách thụ động. Chị chủ động tìm kiếm khách hàng, tư vấn dịch vụ, chốt đơn ngay trên điện thoại. Doanh thu từ du lịch không chỉ giúp gia đình chị trả hết nợ nần mà còn mang lại nguồn thu nhập ổn định, cao hơn nhiều so với làm nông nghiệp thuần túy.

Khách đến bản Khéo không chỉ nghỉ ngơi, mà còn được ăn cùng, ở cùng, làm cùng người dân: leo núi khám phá hang động, tắm mỏ nước, đạp xe quanh bản, trải nghiệm dệt thổ cẩm, tham quan nhà truyền thống và mua đặc sản địa phương. "Khách đến nhà là tất cả cộng đồng đều được hưởng lợi. Từ người trồng rau, nuôi gà, đến các chị em trong đội văn nghệ, ai cũng có thêm thu nhập và niềm vui", chị Ngọt tự hào nói.

Phong trào "nhà sạch, bản đẹp" được phát động, mỗi hộ trồng hoa, trồng rau, giữ gìn cảnh quan chung. Phụ nữ, đoàn viên thanh niên có thêm việc làm, thêm thu nhập. "Khi cả cộng đồng cùng tham gia làm du lịch, họ sẽ hiểu giá trị của văn hóa truyền thống và tự nguyện gìn giữ", chị Ngọt nhìn nhận.

Vừa làm mẹ, vừa làm "bà chủ 4.0"

Một trong những thách thức lớn nhất của phụ nữ khởi nghiệp là cân bằng giữa công việc và gia đình. Với chị Ngọt, thử thách này lớn hơn khi có hai con nhỏ (một bé 6 tuổi, một bé 4 tuổi); bé thứ hai chậm nói, cần nhiều thời gian quan tâm đặc biệt. Có những lúc chị vừa địu con vừa dọn phòng, vừa nấu ăn cho khách. 

Những khi con ốm, con quấy, mà khách lại đông, chị phải xoay như chong chóng. Nhưng chính tình yêu thương con cái là động lực để chị cố gắng hơn mỗi ngày. Chị phân chia thời gian khoa học, nhờ chồng và gia đình hỗ trợ, để vừa đảm bảo công việc kinh doanh, vừa không để các con thiếu thốn tình cảm. Sự nỗ lực của chị đã được đền đáp bằng sự trưởng thành của các con và sự ấm êm của gia đình.

Từ những thành công ban đầu, chị Hoàng Thị Ngọt đã trở thành người truyền cảm hứng mạnh mẽ cho phụ nữ trong bản. Nhìn thấy chị Ngọt làm được, nhiều chị em khác cũng mạnh dạn tham gia làm du lịch, thoát khỏi sự rụt rè, tự ti vốn có. Họ bắt đầu biết chăm chút bản thân, giao tiếp tự tin hơn với người lạ, và quan trọng nhất là nhận thức được giá trị của mình trong gia đình và xã hội.

Đặc biệt, chị Ngọt còn là người tiên phong trong việc khôi phục văn hóa mặc trang phục truyền thống của dân tộc Tày. Hình ảnh những cô gái Tày duyên dáng trong bộ trang phục truyền thống đã trở thành nét chấm phá độc đáo, thu hút du khách đến với Lâm Thượng. 

Và rồi, từ một bản làng "ngủ quên", bản Khéo đang dần trở thành điểm đến giàu bản sắc, nơi chuyển đổi số không làm phai nhạt truyền thống mà tiếp sức để văn hóa sống động hơn giữa đời sống hiện đại. Từ cú click chuột nơi núi rừng, một chân trời mới đã mở ra - không chỉ cho chị Ngọt, mà cho cả cộng đồng bản Khéo.